1
00:00:00,000 --> 00:00:09,280
Realisè dokimantè ankèt Klaus Scheidsteger ap travay sou
sijè kominikasyon mobil depi prèske egzakteman 20 ane.

2
00:00:09,280 --> 00:00:16,712
An 2006, chèn televizyon fransè France 2 te pase
premye repòtaj kritik li a ki te dire 50 minit

3
00:00:16,712 --> 00:00:21,446
sou eta syans lan nan epòk la pandan lè gwo odyans.

4
00:00:21,446 --> 00:00:29,771
Patnè koproduksyon MDR la te koupe segman ARD la pou
li dire yon ti kras mwens pase 30 minit epi li te

5
00:00:29,771 --> 00:00:35,240
"kache" li nan pwogram maten MDR la, san menm anonse li!

6
00:00:35,240 --> 00:00:37,760
Èske sa pa rele sansi?

7
00:00:37,760 --> 00:00:41,550
Men Klaus Scheidsteger pa t kite tèt li dekouraje.

8
00:00:41,550 --> 00:00:48,269
Apre sa, li te pwodui dokimantè sinema epi li te
itilize koneksyon li ak syantis ki soti toupatou

9
00:00:48,269 --> 00:00:52,880
nan mond lan pou ede òganize konferans entènasyonal.

10
00:00:52,880 --> 00:01:01,988
Egzanp Klaus Scheidsteger montre ke li sèlman posib pou
pibliye enfòmasyon kritik ki byen fonde sou sijè tankou

11
00:01:01,988 --> 00:01:07,562
5G andeyò "mainstream" la ki ap vin de pli zan pli inifòm.

12
00:01:07,562 --> 00:01:19,720
Kidonk, ede kraze sènsòp prensipal sa a lè w pataje
dokimantasyon Scheidsteger la ak zanmi w ak fanmi w.

13
00:01:19,720 --> 00:01:26,860
Nan dokimantè sa a, Scheidsteger eksprime
gwo enkyetid li sou rezò sante yo nan Almay.

14
00:01:26,860 --> 00:01:33,629
Èske envite spa yo ka toujou detann yo
malgre gwo ogmantasyon nan ekspoze a radyasyon?

15
00:01:33,629 --> 00:01:37,223
Kijan lanati ak timoun yo ye?

16
00:01:37,223 --> 00:01:45,231
Fim sa a montre travay ankourajan yon inisyativ sitwayen ki soti
nan Bad Liebenzell nan Forè Nwa nò a, ki ap

17
00:01:45,231 --> 00:01:53,240
eseye defann tèt li aktivman kont politik ki
sanble gen twòp pouvwa ak loby telefòn mobil la.

18
00:01:53,240 --> 00:02:02,300
Inisyativ sitwayen yo edike sitwayen yo ak
èd ekspè yo, paske edikasyon vrèman nesesè.

19
00:02:02,300 --> 00:02:05,600
Se yon pwoblèm ki konsène nou tout.

20
00:02:05,600 --> 00:02:15,816
Èske ou menm oswa yon moun ou konnen ap soufri anba efè radyasyon
telefòn mobil? Lè sa a, anrejistre li jodi a sou vetopedia.org!

21
00:02:20,112 --> 00:02:24,750
"Nou bezwen enfòmasyon ijan" –
Inisyativ sitwayen Bad Liebenzell ak 5G

22
00:02:29,410 --> 00:02:34,426
Bad Liebenzell, yon vil spa tipik nan nò Forè Nwa a.

23
00:02:34,426 --> 00:02:43,360
Lè fre a, forè a, dlo tèmik la –
tout sa kreye yon atmosfè detant.

24
00:02:43,360 --> 00:02:50,660
Dapre estratejis piblisite lokal yo – yon
kote ki gen pouvwa pou sante ak byennèt.

25
00:02:50,660 --> 00:02:59,600
Moun k ap chèche detant fè pèlrenaj nan Bad Liebenzell
soti toupatou nan Almay ak nan peyi Ewopeyen ki vwazen yo.

26
00:02:59,600 --> 00:03:06,347
Sepandan, pou gwo dezapwentman pifò politisyen
lokal yo, idil pafè sa a te deranje nan dènye ane yo

27
00:03:06,347 --> 00:03:10,910
pa yon inisyativ sitwayen pou kominikasyon mobil 5G.

28
00:03:10,910 --> 00:03:18,474
Sitwayen konsène yo òganize regilyèman
evènman enfòmasyon pou atire atansyon sou pwoblèm

29
00:03:18,474 --> 00:03:23,600
endistri ak politisyen yo gen tandans minimize.

30
00:03:23,600 --> 00:03:27,320
Tretman spa ak ogmantasyon radyasyon pa mache byen ansanm.

31
00:03:27,320 --> 00:03:32,596
Se poutèt sa yon fanm kourajè te fonde inisyativ
sitwayen Bad Liebenzell la epi li ap goumen ak tout

32
00:03:32,596 --> 00:03:35,700
mwayen kont ekspansyon total kominikasyon mobil yo.

33
00:03:35,700 --> 00:03:40,860
Tankou syantis ki soti toupatou nan mond lan, li
ap mande pou yo kanpe ekspansyon teknoloji 5G la.

34
00:03:40,860 --> 00:03:44,304
Men èske yo ka menm kanpe 5G kounye a?

35
00:03:44,304 --> 00:03:46,800
"Mwen panse yo ka kanpe l."

36
00:03:46,800 --> 00:03:54,480
Sèl fason pou kanpe sa a se edike tout
sitwayen toupatou nan nivo Ewopeyen atravè lemond.

37
00:03:54,480 --> 00:04:00,820
Epi sa a se ke gen yon bagay k ap fèt
nan nivo lokal la, anvan tout bagay.

38
00:04:04,297 --> 00:04:08,940
Kijan sa te pase pou ou? Èske ou te
toujou jwenn moun ki te dispoze koute?

39
00:04:08,940 --> 00:04:12,531
An pati wi, an pati mwen te jwenn moun ki te vle koute.

40
00:04:12,531 --> 00:04:21,199
Epi nou remake ankò e ankò nan inisyativ
sitwayen an ke anpil moun pa gen ase enfòmasyon.

41
00:04:21,199 --> 00:04:26,239
Yo di: 5G se bèl bagay, nou bezwen 5G.

42
00:04:26,239 --> 00:04:34,357
Men lè ou esplike dezavantaj yo,
moun yo di, "Nou pa t konnen sa."

43
00:04:34,357 --> 00:04:41,073
Li deja etabli ke gen toujou anpil inyorans sou sa.

44
00:04:41,073 --> 00:04:48,473
Sa vle di ke toujou gen yon gwo bezwen pou edikasyon.

45
00:04:48,473 --> 00:04:59,300
Nouvo transmisè yo deja enstale epi yo amelyore sa ki egziste
deja pou 5G, espesyalman nan forè ki toupre Bad Liebenzell.

46
00:04:59,300 --> 00:05:05,355
Nan petisyon li a, Jutta Stern te ranmase
plis pase 10,000 siyati kont deplwaman 5G a.

47
00:05:05,355 --> 00:05:09,038
Sa se plis pase 50 pousan nan popilasyon an.

48
00:05:09,038 --> 00:05:15,193
Se ap eseye jwenn patnè nan nivo politik
lokal ki pap inyore enkyetid inisyativ sitwayen

49
00:05:15,193 --> 00:05:18,368
yo epi ki pral pran enkyetid pèp la oserye.

50
00:05:18,368 --> 00:05:24,476
Li ka yon pikan nan kò anpil moun, men aktivis
li vin trè konnen e li ap jwenn plis rekonesans.

51
00:05:24,476 --> 00:05:35,760
"Se bèl bagay ke li kontinye mete afich, menm
peye pou yo soti nan pwòp pòch li, pou di konsa."

52
00:05:35,760 --> 00:05:46,778
Li òganize evènman isit la nan plas mache a, kote
li angaje moun epi mande yo: Èske nou pa ka vini

53
00:05:46,778 --> 00:05:53,040
fè yon bagay isit la? – epi li ranmase siyati tou.

54
00:05:53,040 --> 00:05:58,813
Epi mwen admire li pou enèji li mete pou l pase ladan l.

55
00:05:58,813 --> 00:06:02,336
E se pa sèlman nan Bad Liebenzell, men tou nan Karls.

56
00:06:02,336 --> 00:06:07,340
Li toujou nan zòn nan. Kidonk sa vrèman bèl, wi.

57
00:06:07,340 --> 00:06:18,331
Nan nivo Ewopeyen, STOA Panel – yon komite nan Palman Ewopeyen an
– te mennen ankèt sou efè 5G sou sante epi li te defini klèman

58
00:06:18,331 --> 00:06:27,605
ke, dapre yon apèsi sou rezilta etid yo, gen prèv
potansyèl kanserojèn osi byen ke efè negatif sou fertilite

59
00:06:27,605 --> 00:06:33,398
nan ranje frekans telefòn mobil yo itilize jiskaprezan.

60
00:06:33,398 --> 00:06:39,868
Pa gen okenn etid adekwa ki disponib sou 5G nan
ranje frekans ki pi wo. Se poutèt sa etid STOA

61
00:06:39,868 --> 00:06:43,840
a dekri 5G kòm yon eksperyans sou popilasyon an.

62
00:06:43,840 --> 00:06:51,919
Otè etid la mande pou yo sispann deplwaman 5G a, fè
plis rechèch sou gwo frekans 5G yo, edike piblik

63
00:06:51,919 --> 00:06:57,728
la, epi konsantre sou ekspansyon rezo fib optik yo.

64
00:06:57,728 --> 00:07:03,947
"Lobi telefòn mobil la, natirèlman, konnen risk
pou sante yo, menm jan ak politisyen yo. Men yo

65
00:07:03,947 --> 00:07:07,380
ap kache enfòmasyon sa a devan nou, sitwayen yo."

66
00:07:07,380 --> 00:07:13,420
Epi yo ap enstale transmisè 5G yo la san nou pa konnen.

67
00:07:13,420 --> 00:07:16,180
P ap gen okenn referandòm ni anyen lòt.

68
00:07:16,180 --> 00:07:22,596
Pa gen okenn ankèt endepandan e pa gen anyen
lòt. E se poutèt sa nou tout ap travay ansanm nan

69
00:07:22,596 --> 00:07:27,001
inisyativ sitwayen atravè Almay pou reyalize sa.

70
00:07:27,001 --> 00:07:34,055
Pou Madam Stern, yon bagay sèten: nenpòt moun ki
pretann ke 5G pa gen danje ap pase inyorans pou konesans.

71
00:07:34,055 --> 00:07:41,472
Isit nan Forè Nwa a, se souvan moun òdinè ki
pale ak kè yo lè yo obsève pwopagasyon mast yo

72
00:07:41,472 --> 00:07:47,140
nan anviwònman yo epi konsidere sa sa ka fè nou.

73
00:07:47,140 --> 00:07:50,880
"Nou gen ase pwoblèm kòm yon eta federal."

74
00:07:50,880 --> 00:08:00,289
Men se pi gwo pwoblèm nan, paske li fè
pati mondyalizasyon. E nou depann de Amerik.

75
00:08:00,289 --> 00:08:14,528
E se vrèman konsa li ye... Gen tèlman anpil
enterè ke li prèske enposib pou swiv yo tout.

76
00:08:14,528 --> 00:08:28,140
Men gen moun ki ta ka konsa sonje ke
lavi a ka pi senp e petèt pi an sekirite.

77
00:08:28,140 --> 00:08:46,637
Ou pa nesesèman bezwen dijitalizasyon sou gwo echèl sa a oswa
gwo sote sa yo pou w ka itilize moun kòm kreyati san defans.

78
00:08:46,637 --> 00:08:52,920
Nou souvan viv lavi ki pi kontan ak mwayen senp.

79
00:09:00,680 --> 00:09:07,100
Kisa nou ka vrèman atann apre yon dijitalizasyon konplè ak total?

80
00:09:07,100 --> 00:09:10,285
Kisa k ap detwi nan moun ak nan lanati?

81
00:09:10,285 --> 00:09:19,283
Byen, teknoloji telefòn mobil toujou te gen aplikasyon
militè. Epi 5G se tou yon pwojè militè nan anpil zòn.

82
00:09:19,283 --> 00:09:24,829
Fòs Lame Alman yo ap dijitalize dapre
deviz la: moun ki pa dijitalize ap pèdi.

83
00:09:24,829 --> 00:09:30,176
Peyi NATO yo ap pouse pi devan
kounye a rezo dijital twoup konba yo.

84
00:09:30,176 --> 00:09:38,360
Rechèch ap fèt an sekrè, enkli nan forè ki
antoure Bad Liebenzell, jan Heinrich Christl konnen:

85
00:09:43,251 --> 00:09:46,780
"Byen, sa pa mennen nou okenn kote."

86
00:09:46,780 --> 00:09:51,820
Epi zòn nan tou anba siveyans sekrè.

87
00:09:51,820 --> 00:10:01,600
Epi siy sa a, "CITA", se te premye bagay mwen te
remake lè sa a. Epi li toupatou nan forè a isit la.

88
00:10:01,600 --> 00:10:08,039
Wi, ou ka fè mache toupatou isit la, nan tout forè isit la.

89
00:10:08,039 --> 00:10:18,105
Se sèlman isit la chemen an pase sou deyò a,
e ou pa gen okenn chans pou antre nan forè a.

90
00:10:18,105 --> 00:10:26,908
Heinrich Christl te diskite pwoblèm nan anpil ak rezidan lokal yo
e li t ap tande pale de pwoblèm k ap ogmante depi anviwon 2019.

91
00:10:26,908 --> 00:10:36,769
Egzakteman depi lè Forè Nwa a te klèman
itilize pou rezon militè nan kote sa a.

92
00:10:36,769 --> 00:10:47,030
Sa a tou pi nouvo. Li la depi 5G. Tout bagay tèlman dans isit la.

93
00:10:47,030 --> 00:10:58,477
Kidonk, si yon moun gen pwoblèm ak sa, li pap ka dòmi
ankò si li gen yon sèten degre sa yo rele elektrosansiblite.

94
00:11:01,375 --> 00:11:07,780
Analis anviwònman, teknisyen mezi ak byolojis
bilding Dietrich Moldan konnen tout bagay sou sa.

95
00:11:07,780 --> 00:11:14,799
Plis ak plis moun ki sansib a elektrisite ap mande sèvis li epi
fè Doktè Moldan egzamine ak analize anviwònman

96
00:11:14,799 --> 00:11:21,500
pèsonèl yo lè l sèvi avèk teknoloji mezi pou
trete twoub dòmi, epuisman oswa sentòm ki sanble.

97
00:11:21,500 --> 00:11:26,944
Èske enkyetid anpil moun yo jistifye
selon pwen de vi ekspè Dietrich Moldan?

98
00:11:26,944 --> 00:11:29,590
Enkyetid ki jistifye, e pi wo pase tout, senpleman initil.

99
00:11:29,590 --> 00:11:34,800
Popilasyon an – sondaj yo montre ke an
reyalite pa gen okenn enterè nan 5G.

100
00:11:34,800 --> 00:11:38,560
Moun yo satisfè ak 4G. Li bay vitès transfè done ki ase wo.

101
00:11:38,560 --> 00:11:43,432
Avèk 5G, mwen bezwen menm plis antèn telefòn
mobil – enkli ti selil yo – pou m ka

102
00:11:43,432 --> 00:11:46,882
konekte lakay mwen apati limyè lari yo, pa egzanp.

103
00:11:46,882 --> 00:11:52,260
An menm tan, y ap elaji yon rezo fib optik
ki an reyalite gen yon vitès transfè done ki

104
00:11:52,260 --> 00:11:55,749
trè wo e ki reziste anpil kont entèsepsyon.

105
00:11:55,749 --> 00:12:02,189
Epi li senpleman enposib pou konprann poukisa endistri
telefòn mobil la kontinye kreye plis ak plis sistèm radyo.

106
00:12:02,189 --> 00:12:05,340
Demann dwe kreye an premye. Li pa egziste ditou.

107
00:12:05,340 --> 00:12:10,029
Moun yo satisfè ak sa yo genyen. Men non, 5G, 6G, 7G ap vini.

108
00:12:10,029 --> 00:12:17,086
Objektif la se aktyèlman konekte tout
bagay, soti nan frijidè rive nan ekipman biwo –

109
00:12:17,086 --> 00:12:20,858
si ou gade dènye nouvèl yo, kote yo menm di:

110
00:12:20,858 --> 00:12:26,504
Objektif la se pou moun gen transmetè
enplante pou yo ka anrejistre ond sèvo yo.

111
00:12:26,504 --> 00:12:34,660
Sa ta vle di tou ke li ta posib pou enfliyanse moun ki
deyò a lè w itilize gwo frekans pou kontwole ak manipile yo.

112
00:12:37,888 --> 00:12:49,960
Animasyon sa a soti nan manifakti teknoloji antèn ak satelit Alman
Kathrein montre sa k ap posib nan lavni ak sa ki deja devlope.

113
00:12:49,960 --> 00:13:03,720
Pa egzanp, antèn 5G ki nan kanal drenaj la: yon sistèm
antèn kache ki pral itilize pou kondwi otonòm nan lavni.

114
00:13:16,003 --> 00:13:18,643
Mond nouvo brav?

115
00:13:18,643 --> 00:13:24,390
An pasan, ekspètiz jeni Alman an te vann bay
jeyan kominikasyon mobil Ericsson, sa te

116
00:13:24,390 --> 00:13:28,970
fèt an menm tan ak 100yèm anivèsè konpayi an.

117
00:13:28,970 --> 00:13:42,680
Koneksyon total kay, apatman, estad ak otèl – sa yo rele
"Entènèt Bagay yo" – pa yon pwoblèm ditou sou plan teknik.

118
00:13:42,680 --> 00:13:50,080
Men, e pou evalyasyon teknoloji,
enfliyans biyolojik sou selil nou yo, pou egzanp?

119
00:13:50,080 --> 00:13:58,100
Pa gen chans konsa! Yo pa t mennen ankèt sou li. Jan
pwovèb la di: dijital an premye, enkyetid an dezyèm.

120
00:14:09,081 --> 00:14:18,419
Retounen nan ti plas lajantivè nan bèl Bad Liebenzell,
analizè espektòm ki trè sansib Doktè Moldan an ap itilize.

121
00:14:18,419 --> 00:14:26,173
Sa a ka montre tout seri frekans
telefòn mobil yo itilize nan anviwònman sa a.

122
00:14:26,173 --> 00:14:32,413
Kidonk, sa nou wè isit la se ranje
frekans lan ki soti nan 80 MHz rive nan 3 GHz.

123
00:14:32,413 --> 00:14:42,901
Isit la, ranje frekans lan se 800 MHz LTE,
900 MHz ak ESM ak LTE, 1800 MHz ak LTE, ak

124
00:14:42,901 --> 00:14:49,504
2100 MHz, kote rezo UMTS la te ye, tou ak LTE.

125
00:14:49,504 --> 00:14:52,960
Sa a se yon evalyasyon sitiyasyon aktyèl la.

126
00:14:52,960 --> 00:14:59,404
Kounye a, n ap fè yon analiz pou detèmine
dansite radyasyon ki dèyè chak pik sa yo.

127
00:14:59,404 --> 00:15:05,249
Avèk kalkil ki baze sou chaj de baz ak chaj konplè,
pou nou ka fasilman jwenn yon ide sou ki jan dansite

128
00:15:05,249 --> 00:15:08,736
radyasyon an ye isit la devan otèl vil Bad Liebenzell.

129
00:15:08,736 --> 00:15:11,706
Evalyasyon li konfòm ak estanda aktyèl la.

130
00:15:11,706 --> 00:15:19,213
An jeneral, yo ka di ke, selon opinyon byolojis
konstriksyon ak doktè anviwònman Ewopeyen yo, chaj radyasyon

131
00:15:19,213 --> 00:15:23,333
debaz la te twò wo depi plizyè ane, menm nan ti vil yo.

132
00:15:23,333 --> 00:15:31,465
Yo ap mande pou ajiste limit yo. Bagay yo ap vin sere. Nan gwo vil
tankou Minik, pa gen okenn zòn san telefòn mobil ki rete ankò.

133
00:15:31,465 --> 00:15:37,020
"Avèk tèlman anpil antèn andedan, distans yo twò piti.

134
00:15:37,020 --> 00:15:42,130
Kounye a imajine – gen 100 mèt make – se
antèn sa yo ki la kounye a, chak 100 mèt.

135
00:15:42,130 --> 00:15:46,080
Men yo 200 mèt lwen, men yo 150 mèt lwen, men yo 100 mèt lwen.

136
00:15:46,080 --> 00:15:50,144
Li pa posib ankò pou fè yon etid konsa.

137
00:15:50,144 --> 00:15:52,490
Ki sa sa vle di vrèman pou konsomatè yo?

138
00:15:52,490 --> 00:16:03,936
Pou konsomatè yo, sa vle di ke syans prèske pa ka pwouve diferans
ki genyen ant gwoup moun ki te ekspoze ak sa ki pa t ekspoze.

139
00:16:03,936 --> 00:16:13,040
An 2020, politisyen Ewopeyen Rivasi ak Buchner te pibliye
dokiman sa a pou ekspoze lyen sere IGNIR genyen ak endistri a.

140
00:16:13,040 --> 00:16:20,790
Gwoup lobi prive sa a pou endistri telefòn mobil lan menm baze
anba menm do kay ak Biwo Federal pou Pwoteksyon Radiyasyon an epi

141
00:16:20,790 --> 00:16:26,100
li reglemante limit ki sipoze pwoteje konsomatè yo atravè lemond.

142
00:16:27,626 --> 00:16:38,275
"Ou senpleman dwe fè moun yo konprann klè ke sa yo dekri
kòm syantifik se, an pati, deklarasyon eksplisitman fo,

143
00:16:38,275 --> 00:16:44,179
e ke, anplis de sa, kò ofisyèl yo chaje ak moun sa yo."

144
00:16:44,179 --> 00:16:52,542
Doktè anviwònman Monika Krout abitye ak rezo vye
gason yo ak inyorans politisyen ak endistri a.

145
00:16:52,542 --> 00:17:00,320
Li teste pasyan li yo depi plizyè
ane ak yon gran varyete metòd mezi.

146
00:17:00,320 --> 00:17:08,900
Konekte ak yon aparèy pou mezire varyabilite rit kè, sijè tès
yo kouri regilyèman alantou yon estasyon transmisyon nan forè a.

147
00:17:08,900 --> 00:17:16,000
Apre sa, òdinatè a li rezilta mezi yo.

148
00:17:16,000 --> 00:17:28,136
Isit nan forè a, ou ka wè mast transmisyon ki gen pi gwo
radyasyon nan zòn sa a. Se radyasyon radyo nou te mezire.

149
00:17:28,136 --> 00:17:36,845
Nou te anrejistre rit kè yo an menm tan, e li klè ke
pandan yon kouri detann sou yon chemen nan forè a,

150
00:17:36,845 --> 00:17:42,340
rit kè yo ogmante nan zòn kote nivo radyasyon yo pi wo.

151
00:17:42,340 --> 00:17:46,505
Nou te fè tout bagay sou de sijè tès.

152
00:17:46,505 --> 00:17:49,313
Men dezyèm sijè tès la.

153
00:17:49,313 --> 00:17:52,980
Mwen fèk enprime li an nwa e blan.

154
00:17:52,980 --> 00:17:58,859
Nivo radyasyon ki pi wo yo koresponn ak rit kè ki pi wo yo.

155
00:17:58,859 --> 00:18:07,423
E sa vle di ke forè a – yo di li an sante lè
w ap mache ladan l – li an sante sèlman si pa

156
00:18:07,423 --> 00:18:13,840
gen ni poto transmisyon ni ond radyo ladan l.

157
00:18:13,840 --> 00:18:18,323
Nan ti distri Bad Liebenzell ki rele
Unterlengenhardt, mond lan toujou sanble an lòd.

158
00:18:18,323 --> 00:18:26,026
Mèsi a yon inisyativ pa majistra lokal la ak gran
apikiltè a, yo te lanse yon pwojè lekòl isit la sou chan sa a.

159
00:18:26,026 --> 00:18:32,289
Timoun yo okipe yo nan jadinaj kòm yon pasyon,
simen zèb sou ti tè ki gen diferan gwosè epi

160
00:18:32,289 --> 00:18:35,380
rekòlte pòmdetè, legim ak fwi pou konsomasyon pa yo.

161
00:18:35,380 --> 00:18:40,512
Sa atire lòt bèt tou, ke apikiltè a dwe enkyete l pou yo:

162
00:18:40,512 --> 00:18:51,386
"Depi anviwon twa ane kounye a, isit nan Forè Nwa nò a, sou yon
distans 20 kilomèt soti Calw rive Pforzheim epi soti

163
00:18:51,386 --> 00:19:01,650
Wurzach pou ale Stuttgart, nou ap wè myèl yo jis
disparèt nan mwa novanm, e se pa sèlman koloni endividyèl."

164
00:19:01,650 --> 00:19:14,536
Men isit la nan asosyasyon apikiltè yo nan Neuhausen,
90 pousan nan apikiltè yo aktyèlman pèdi tout myèl yo.

165
00:19:14,536 --> 00:19:25,715
E gen apikiltè ki fè sa depi 50 ane, e yo
pa janm fè eksperyans anyen konsa anvan.

166
00:19:25,715 --> 00:19:30,830
Dimanch, mwen te pale ak yon moun ki te pèdi 30 koloni.

167
00:19:30,830 --> 00:19:33,990
Lè li tcheke nan mwa novanm, yo tout te ale.

168
00:19:33,990 --> 00:19:42,097
Kounye a gen yon foto konplètman nouvo,
sètadi manje ivè a – ou ka wè bagay blan sa a isit

169
00:19:42,097 --> 00:19:46,890
la, se manje ivè a – tout te toujou ladan l.

170
00:19:46,890 --> 00:19:49,830
Kidonk, myèl yo pa t mouri grangou.

171
00:19:49,830 --> 00:19:58,901
Epi sou ray kote yo leve ti myèl yo – sa a se yon
ray kote yo leve ti myèl, pa egzanp – tout sa ki

172
00:19:58,901 --> 00:20:04,016
devan an te nòmalman ti myèl. Ti myèl yo te disparèt.

173
00:20:04,016 --> 00:20:17,950
Gen manje ankò dèyè. E pa gen okenn foto ki te
jwenn ki ta ka endike ki kalite maladi myèl li te ye.

174
00:20:17,950 --> 00:20:29,772
Maladi ansyen myèl yo te ka idantifye lè yo gade ray
myèl la. Epi isit la ou ka wè, pa gen anyen ditou.

175
00:20:29,772 --> 00:20:36,838
Ogmantasyon nan diminisyon popilasyon myèl atravè lemond gen
yon gwo enpak sou anviwònman nou ak sou nou menm kòm moun.

176
00:20:36,838 --> 00:20:42,371
An reyalite, pifò syantis yo okouran de plizyè kòz yo.

177
00:20:42,371 --> 00:20:48,693
Pami sa yo ki pi souvan site yo genyen
pestisid, chanjman klimatik, ak destriksyon

178
00:20:48,693 --> 00:20:53,190
abita yo, e konsa sous manje pou koloni myèl yo.

179
00:20:53,190 --> 00:20:57,236
Yon devlopman ki bay kè sote!

180
00:20:57,236 --> 00:21:04,390
Divèsite ensèk yo esansyèl pou moun
ak lanati. Pa gen okenn dout sou sa.

181
00:21:04,390 --> 00:21:13,469
Sepandan, menm si plizyè etid te montre pwoblèm
oryantasyon pou abèy ki koze pa radyasyon telefòn mobil, fenomèn

182
00:21:13,469 --> 00:21:19,470
radyasyon an pa enkli nan diskisyon sou mòtalite abèy yo.

183
00:21:19,470 --> 00:21:32,610
"Donk pou mwen pèsonèlman, li te klè ke sa a se te yon
bagay nouvo anplis tout lòt pwoblèm nou genyen ak myèl yo."

184
00:21:32,610 --> 00:21:40,070
E se presizeman radyasyon sa a ki kounye a ap gen yon
gwo enpak sou myèl yo. Menm jan ak glifosat nan epòk sa a:

185
00:21:40,070 --> 00:21:47,229
Ke abèy yo pèdi oryantasyon yo pandan y ap vole epi
yo pa ka jwenn chemen tounen nan ruche a, epi yo

186
00:21:47,229 --> 00:21:53,088
mouri yon kote deyò. Apre tout, yo vole twa kilomèt.

187
00:21:53,088 --> 00:21:56,809
Kijan ou jere sa tout tan?

188
00:21:56,809 --> 00:22:05,471
Pwoblèm nan se ke pa gen okenn kò ofisyèl, sètadi
nan asosyasyon yo oswa nan asosyasyon apikiltè

189
00:22:05,471 --> 00:22:10,696
yo – kote nou peye frè manm nou yo – k ap reponn.

190
00:22:10,696 --> 00:22:19,325
E lè ou kòmanse pale de 5G, yo rejte w ankò.

191
00:22:19,325 --> 00:22:32,827
Menm 15 apikiltè mwen te rankontre dimanch – ki te pèdi
tout bagay epi ki te dekri menm sitiyasyon an – menm yo pa

192
00:22:32,827 --> 00:22:41,078
t pare pou diskite seryezman sou pwoblèm radyasyon sa a.

193
00:22:43,113 --> 00:22:55,315
Yo te bay tout kalite rezon. Pa gen anyen ou ka
fè sou sa. Men, ann pa mete radyasyon ladan l.

194
00:22:55,315 --> 00:23:02,394
Kèlkeswa ekspoze a radyasyon, li pi enpòtan pase tout
tan pou rekouvri antouzyasm pitit nou yo pou lanati.

195
00:23:02,394 --> 00:23:04,640
Sa mande pasyans ak angajman.

196
00:23:04,640 --> 00:23:15,130
Edikatè ak paran ki vrèman modèn ka vle pran yon gade kritik
sou sa mond dijital la ap fè pitit nou yo depi plizyè ane.

197
00:23:15,130 --> 00:23:21,596
E si li pa ta lè pou nou repanse bagay yo
radikalman epi devlope nouvo lide – menm jan ak

198
00:23:21,596 --> 00:23:26,292
nan ti jaden lekòl la nan Unterlengenhardt.

199
00:23:35,314 --> 00:23:40,828
"Ou dwe netwaye yon ti kras bò kote
yo. Vini isit la, ann rezoud sa."

200
00:23:40,828 --> 00:23:43,454
Kounye a ou ka wè l pi byen.

201
00:23:43,454 --> 00:23:50,143
Epi sou lòt bò a, ou te gen kisa, origan? Timon. Egzakteman.

202
00:23:50,143 --> 00:24:03,548
Epi genyen Heinrich, pwofesè nou an, ki toujou gen bèl
lide pou ankouraje timoun yo patisipe oswa pran plezi.

203
00:24:03,548 --> 00:24:07,103
Timoun yo bati ti depo sa a anba sipèvizyon.

204
00:24:07,103 --> 00:24:14,189
Yo motive paske yo gen tout atansyon w – ak
yon travay ki lwen anpil ak jwèt videyo, glise

205
00:24:14,189 --> 00:24:19,648
dwèt sou tablèt, Facebook ak lòt bagay konsa.

206
00:24:19,648 --> 00:24:27,250
Yon sosyete responsab ta dwe aji pi
vit ke posib. Espesyalis yo ap bay alam.

207
00:24:27,250 --> 00:24:35,060
"Te gen yon eksplozyon nan konpòtman adiksyon
pami timoun yo konsènan telefòn entèlijan."

208
00:24:35,060 --> 00:24:44,730
Gen etid yo te oblije sispann paske
timoun yo pa t ka jere san telefòn mobil yo.

209
00:24:44,730 --> 00:24:50,696
Kidonk yo te vle teste l pandan kèk jou,
san telefòn mobil – epi ak telefòn mobil.

210
00:24:50,696 --> 00:24:58,747
Eksperyans lan pa t ka fèt paske timoun
yo pa t kapab viv san telefòn mobil yo.

211
00:24:58,747 --> 00:25:12,231
E nan etid sa a, ou ka wè ke sa a se sa yo rele yon modèl ekwasyon
estriktirèl, e mwen pa vle atann ou ka konprann li an detay.

212
00:25:12,231 --> 00:25:21,614
Men sa w wè la a se lyen sa yo ki genyen
ant adiksyon nan telefòn mobil ak depresyon.

213
00:25:21,614 --> 00:25:30,848
Ou ka wè ke nan tout twa pwen tan yo – se te
yon etid lonjitidinal – egzamen an te lye.

214
00:25:30,848 --> 00:25:39,012
Epi se pa sèlman sa, li te toujou gen yon enpak sou lavni tou.

215
00:25:39,012 --> 00:25:46,399
Sa a se poutèt sa yon gwo menas pou lavni, paske
depresyon se yon pwoblèm patikilye jodi a –

216
00:25:46,399 --> 00:25:51,110
psikyatri timoun ak adolesan ka di w kèk bagay sou sa.

217
00:25:51,110 --> 00:25:56,600
Ekspè a diskite pragmatikman sou rezon posib pou inyorans sa a:

218
00:25:56,600 --> 00:26:08,310
Tout gouvènman yo benefisye anpil de teknoloji sa yo, ni
atravè vant lisans yo, ni atravè gwo revni taks yo jenere.

219
00:26:08,310 --> 00:26:21,784
Endistri telekominikasyon an se prèske sèl endistri ki
toujou ap grandi e ki reprezante yon sous revni taks.

220
00:26:21,784 --> 00:26:30,944
Nan lòt bò a, politisyen yo natirèlman okouran
de fenomèn sosyal sa yo tou, e kèk ladan yo

221
00:26:30,944 --> 00:26:37,254
ap eseye patisipe epi eksplwate yo politikman.

222
00:26:37,254 --> 00:26:45,224
Twazyèm pwen an se ke politisyen yo se
pami premye moun ki adopte teknoloji sa a.

223
00:26:45,224 --> 00:26:55,650
Mwen pa vle nonmen non, men mwen konnen kèk
politisyen ki ta ka dekri kòm adikte nan telefòn mobil.

224
00:26:55,650 --> 00:27:06,533
"Mwen pa gen konesans, fòs oswa opòtinite, mwen
panse, pou chanje mond lan, men mwen bale devan

225
00:27:06,533 --> 00:27:13,337
pòt mwen epi eseye viv yon fason mwen ka jistifye."

226
00:27:13,337 --> 00:27:24,875
"Nou te voye enfòmasyon sa a pa imèl tou bay majistra nou yo
nan Bad Liebenzell ak nan tout distri Calw la, osi byen ke

227
00:27:24,875 --> 00:27:31,089
bay konseye lokal yo, men nou pa janm resevwa okenn repons."

228
00:27:31,089 --> 00:27:37,794
"Mwen te vizite lekòl nan Peyi Ba, Bèljik ak Almay epi mwen te
pale ak direktè lekòl yo, mwen te di yo: 'Se

229
00:27:37,794 --> 00:27:42,950
sa radyasyon ap fè pitit nou yo.' Epi moun yo
te di: 'Men, pa gen anyen nou ka fè sou sa.'"

230
00:27:42,950 --> 00:27:51,346
Mwen te nan lekòl entènasyonal nan Peyi Ba. Yo
te di: Radyasyon pa enpòtan paske pitit nou

231
00:27:51,346 --> 00:27:56,822
yo aprann plis atravè tablèt ak telefòn mobil.

232
00:27:56,822 --> 00:28:08,113
Mwen te pwoche bò kote politisyen yo, epi yo te di: "Oke, nou ka
imajine ou gen rezon, men nou pa wè okenn bezwen pou nou aji."

233
00:28:25,170 --> 00:29:58,530