WEBVTT 00:00.200 --> 00:08.143 2026-njy ýylyň aprel aýynda Bütindünýä howa üýtgemegi boýunça geňeşiň (IPCC) 44 alymy şu wagta çenli ulanylan ssenariýanyň, 00:08.143 --> 00:15.801 ýagny SSP5-8.5 diýilýän ssenariýanyň ähtimal däl we hakyky däl diýip bahalandyrylan bir neşirini çap etdiler. 00:15.801 --> 00:22.854 Bu ssenariýa düýbünden hakyky däl şertlerden ugur alýar we hiç hili düýpli çäre görülmese, global 00:22.854 --> 00:30.875 temperaturanyň 3-5 gradus Selsiý aralygynda ýokarlanmagyna getirer ýaly CO₂ zyňyndylaryny çaklaýar. 00:30.875 --> 00:35.266 Nemes syýasatçysy, himigi, kitap ýazyjysy we menedžeri Fritz Vahrenholt bu 00:35.266 --> 00:38.857 ssenariýany „başdan bäri manysyz“ diýip atlandyrýar. 00:38.857 --> 00:45.105 Şeýlelikde, 2025-nji ýylyň başynda Bütindünýä howa üýtgemegi boýunça geňeşe garşy ekspertiza tabşyryldy, ol 2026-njy ýylyň 00:45.105 --> 00:49.050 aprel aýynda, bir ýyldan gowrak barlagdan soň tassyklama aldy. 00:49.050 --> 00:58.053 Täze ssenariýa 2100-nji ýylda temperaturanyň diňe 2,56 gradus ýokarlanmagyny çaklaýar. 00:58.053 --> 01:05.180 Temperaturanyň ýokarlanmagy hemişe 1860-njy ýyla, ýagny senagatlaşmadan ÖŇKI döwre degişli edilýär. 01:05.180 --> 01:11.424 Häzir biz şol wagtky ýagdaýa garanyňda ortaça 1,5 gradus töweregi temperaturanyň ýokarlanmagyna eýe. 01:11.424 --> 01:18.486 Bu ssenariýa laýyklykda, geljek 100 ýylda bary-ýogy bir gradus goşular. 01:18.486 --> 01:23.840 Adam tarapyndan döredilen CO₂ sebäpli ýüze çykýan howa ýylylygy jedelsiz däl. 01:23.840 --> 01:29.632 Beýleki teoriýalar, esasan, Ýeriň Gün işjeňliginiň ýokarlanmagy sebäpli gyzýandygyny öňe sürýärler. 01:29.632 --> 01:38.738 Ýöne adam tarapyndan döredilen CO₂ ýa-da Gün işjeňligi bolsun, geljek 100 ýylda global temperaturanyň ýene 1° Selsiý ýokarlanmagy 01:38.738 --> 01:44.378 umuman „howply däl“ we „dolandyryp bolýan“ hasaplanýar. 01:44.378 --> 01:49.327 Vahrenholt häzir her kimiň görüp biljekdigini, bu ýagdaýda tebigatyň we adamyň oňa uýgunlaşyp 01:49.327 --> 01:53.189 biljekdigini we „betbagtçylygyň ýatyrylandygyny“ aýdýar. 01:53.189 --> 02:00.332 Ol hiçbir sözi gizlemeýär we häzirki wagtda diňlenýän klimat alymlarynyň „grant puluny almak üçin 02:00.332 --> 02:04.575 özlerini korrumpirleşdiren ýapyk topar“ bolandygyny aýdýar. 02:04.575 --> 02:10.935 Klimat narratiwine garşy çykan her kim oýundan çykaryldy we jerime skameýkasyna oturdyldy. 02:10.935 --> 02:14.044 Vahrenholtyň özüne-de edil şeýle boldy. 02:14.044 --> 02:21.794 Germaniýa barada aýdylanda: ol dünýä CO₂ çykaryşynyň bary-ýogy 1,5 %-ini öndürýär. 02:21.794 --> 02:30.255 Şeýle bolsa-da, Germaniýada durmuşa geçirilen we wada edilen köp sanly gadaganlyklar we buýruklar henizem dowam etdirilýär. 02:30.255 --> 02:34.607 Jemi alanda, bu Ýewropa birleşiginde diňe Germaniýanyň däl, eýsem Ýewropadaky ähli 02:34.607 --> 02:37.977 ykdysadyýetiň mundan beýläk hem dargadylmagyna getirýär. 02:37.977 --> 02:42.001 Vahrenholt talap edýär: kömür elektrik stansiýalarynyň mundan beýläk öçürilmezligini, ýangyç 02:42.001 --> 02:47.084 hereketlendirijili ulaglaryň gadagan edilmezligini, ýyladyş kanunynyň we CO₂ tölegleriniň aýrylmagyny. 02:47.084 --> 02:53.608 Germaniýanyň Federal Konstitusiýa kazyýeti Germaniýadaky ähli zyňyndylaryň NOLA gaýdyp gelmegi baradaky 02:53.608 --> 02:59.940 kararyny hut şu 8.5 ssenarisine esaslandyrdy, bu bolsa indi esaslandyryp bolmaýan hökmünde ret edildi: 02:59.940 --> 03:04.408 Garşy sesler diňlenmedi, alternatiw ssenariler göz öňünde tutulmady. 03:04.408 --> 03:06.665 Bu ýerde-de düzediş girizilmeli. 03:06.665 --> 03:15.365 Häzirki faktlary täzeden bahalandyrýan we ykdysadyýetiň weýran edilmegini bes edýän açyk jedel talap edilýär. 03:15.365 --> 03:23.722 Eksperimental fizikanyň emerit professor doktory Gert Ganteför Nius bilen geçirilen söhbetdeşlikde aç-açan aýdýar: 03:23.722 --> 03:28.673 CO₂ meselesi 8.5 ssenarisinde ideologlar tarapyndan ogurlanyp alyndy: 03:28.673 --> 03:34.668 Mesele jemgyýeti düýpden üýtgetmek – häzirki sosial bazar ykdysadyýetinden 03:34.668 --> 03:39.483 ekosializme we „meýilnama ykdysadyýetine“ geçmek. 03:39.483 --> 03:46.327 Bu ideologlar muny din ýaly görnüşde öňünden kesgitleýärdiler: „Biz çaklamany ylmy taýdan hasapladýk, eger 03:46.327 --> 03:53.126 siziň üçin ýazýan ýaly ýaşamasaňyz, netijesi erbet bolar, sebäbi siz ýanyp kül bolarsyňyz!“ 03:53.126 --> 04:00.413 Dünýäniň soňy baradaky çaklamalary ulananlar güýç gazanmak we şol bir wagtyň özünde baýlaşmak islediler. 04:00.413 --> 04:05.176 Emma jemgyýetçilik çekişmesinde ýagdaý nähili? – Bu ýerde ölüm sessizligi höküm sürýär. 04:05.176 --> 04:14.096 Mediýa köp ýyllaryň dowamynda klimat temasyny gorky we panika ýaýratmak üçin ulandy – indi bolsa dymýar. 04:14.096 --> 04:19.820 Bu klimat panikasynyň hakyky hereket edijileriniň öz maksatlaryny henizem göz öňünden aýyrmandygyny görkezýär. 04:19.820 --> 04:28.443 Klimat ýagdaýynyň ýaramazlaşmagy barada gorky yzygiderli ýaýradylýar we ilatyň aňyna klimat maksatlary programmirleýär. 04:28.443 --> 04:38.656 8,5 klimat ssenarisi barlagdan geçirilmeli – syýasatda-da, mekdeplerde, uniwersitetlerde we jemgyýetçilik çekişmesinde-de. 04:38.656 --> 04:45.525 Indi dogruçyl klimat alymlary täze maglumatlary aç-açan ara alyp maslahatlaşmaga çagyrylýar. 04:45.525 --> 04:52.663 Syýasat we adalat ulgamlary munuň bilen meşgullanmaly we öz kararlaryna munuň nähili netijeleri getirjekdigini barlamaly. 04:52.663 --> 04:59.609 We bu weýran ediji işden baýlaşanlar jogapkärçilige çekilmeli! 04:59.609 --> 05:07.106 Bikanun gazanylan milliardlarça girdeji yzyna talap edilmeli we aldalan halka yzyna gaýtarylmaly. 05:07.106 --> 05:11.858 Fritz Vahrenholt we Dr. Gert Ganteför bilen iki söhbetdeşligi gepleşigiň aşagyndaky gök 05:11.858 --> 05:14.862 maglumat gutusyndaky baglanyşyklarda tapyp bilersiňiz.